Juan+Mari+Lekuona

Bizitza: 1927an jaio zen Oiartzunen. Apaiz eta irakasle. Euskal Herria eta euskara beti izan dira haren kezkaren erdian.

Euskaltzale eta euskal ikertzaile-familia ezaguneko kide, nabarmena du umetatik euskaraz izan duen prestaketa. Manuel Lekuona osabaren eragina ere argi asko suma daiteke ilobarengan, ahozko euskal literaturaz egindako ikerketa sakon eta zabaletan, esaterako, ikusiko dugunez, Juan Mariren bilakabide poetikoan ere ez da osabaren markarik faltako.

Obra: Hiru poema-liburu eta aldi bereiz daitezke:


 * //Muga beroak// (1973): 1950etik 1972ra arteko ibilbide poetikoaren bilduma dena. Heldutasunaren talaiatik begiratuz, olerkiak egiten duen barne-antolaketa diakronikoa dela esna daiteke. Liburuak hiru zati ditu:
 * //Herenegun// (1950). Monorrimoak eta isosilabikoak dira gehienak, bertsolarien moldeari hurbil samarretik jarraitzen diotenak. Gaztetako olerkiok Lizardiren, Lauaxetaren eta Orixeren aztarna ere badute.
 * //Mindura gaur// (1966) da bigarren zatia. Gaiak erabat aldatzen dira, eta sasoi hartan indarrean zegoen olerkigintza sozialak hartzen du toki nagusia. //Kristau-existentzialismoaren// eragina nabari du aldi honetan.
 * //Hondarrean idatzia// (1972). Azken honetan, bere kasa ibiltzen ikasi duen olerkari ageri da Lekuona. Hizkuntza landu eta iruditeria propioa erabiltzeko joera nagusituko zaio.
 * //Ilargiaren eskolan// (1979). Bi zati ditu: lehena, korapilatsua eta ulertzen zaila; bigarrena, askoz arinagoa, satiraz eta kritikaz gatz-ozpindua, berak ondo baino hobeto ezagutzen zuen herri-poesian eta herri antzerkian oinarrituta.
 * //Mimodramak eta ikonoak// (1991). Aurrekoan baino nabariago dira Lekuonaren poetika definitzen duten ezaugarri nagusiak, eta baita Joxe Migel Barandiaranen eta Jorge Oteizaren eragina ere.

Iritzi kritikoa: Honako ezaugarri hauek dira azpimarratzekoak:
 * Euskal Herriak hizkuntzan, kulturan eta politikan izan dituen gorabehera gehienen berri ematen digu haren langintza poetikoak: //Muga beroak// ia 25 urteko testigantza da, gerra osteko gai eta molde kontinuistatik hasi, olerki sozial eta existentzialistatik pasatu eta iruditeria poetiko pertsonala lortu arteko bidea erakusten baita.
 * Bigarren obran erabakia du bere kasa egin behar duela ibilbide poetikoa. Liburuaren batasuna ez da diakronikoa, bere sne poetikoak eskatzen diona baizik. Errealitatea alderdi askotatik ikusi eta aztertu beharreko prisma dela adierazten zaigu eta, kopla zaharretako zein dekorazio-olerkietako itxurazko logikarik ezak gizakia naturarekin lotzen duen barne-logika iradokitzen du.
 * Azken liburuak are nabariago definitzen ditu haren ezaugarriak. //Mimodramak//, keinuzko adierazpenak dira, gizakia bera bezain zaharrak. Leize-zuloetako hormen isiltasunean geratu dira itsatsita drama horien oihu itoak eta ikonoen esanahi ezkutuak. Horregatik aitortzen dio Joxe Migel Barandiarani leizeetako euskal gizakiaren aztarnak azaleratu izana eta Jorge Oteizari euskal gizakiaren arazoei euskal estetikaz baliatuz erantzun nahi izana. Horixe da, herri-literaturako baliabideetara itzuliz, lortu nahi duena.[[image:lekuona.jpg width="267" height="196" align="left"]]